Behandelprotocol
Slijtage van de enkel (artrose bovenste spronggewricht)
Normaal leesbaar
Introductie: artrose van het bovenste spronggewricht
Slijtage van de enkel, ook wel artrose van het bovenste spronggewricht genoemd, is een aandoening waarbij het kraakbeen in het enkelgewricht geleidelijk dunner wordt of beschadigd raakt. Hierdoor bewegen de gewrichtsvlakken minder soepel ten opzichte van elkaar. Dit kan leiden tot pijn, stijfheid, zwelling en beperkingen tijdens lopen, staan en andere dagelijkse activiteiten.
Artrose van de enkel ontstaat vaak na eerder letsel, zoals een enkelbreuk of herhaaldelijke verzwikkingen. Ook standsafwijkingen, overbelasting en leeftijd kunnen een rol spelen. De klachten verlopen meestal wisselend: perioden met relatief weinig klachten kunnen worden afgewisseld met momenten van toename van pijn en stijfheid.
Hoewel artrose niet kan worden genezen, zijn de klachten vaak goed beïnvloedbaar. Door gericht te kijken naar belasting, beweging, leefstijl en ondersteuning kan het functioneren verbeteren en kunnen klachten verminderen. Binnen de huidige zorgvisie staat een conservatieve, stapsgewijze aanpak centraal.
Wat kunt u doen bij enkelartrose?
Bij artrose van de enkel is het belangrijk om in beweging te blijven, maar wel op een manier die past bij de belastbaarheid van het gewricht. Factoren die invloed hebben op klachten zijn onder andere:
- Hoeveel en hoe vaak de enkel wordt belast
- De manier van lopen en bewegen
- Spierkracht, balans en stabiliteit
- Lichaamsgewicht en leefstijl
- Schoeisel en eventuele hulpmiddelen
Het Enkel Voet Netwerk werkt met gespecialiseerde fysiotherapeuten die samen met de patiënt kijken naar deze factoren en een behandelplan op maat opstellen.
Stepped care bij enkelartrose
Binnen het Enkel Voet Netwerk wordt gewerkt volgens het principe van stepped care. Dit betekent dat de behandeling stapsgewijs wordt opgebouwd, startend met de minst invasieve behandeling:
- Eerst conservatieve, minst invasieve behandeling
- Alleen bij onvoldoende effect wordt opgeschaald
- Een operatieve behandeling is pas aan de orde wanneer conservatieve opties onvoldoende resultaat geven
Deze aanpak voorkomt onnodig snelle verwijzing naar meer ingrijpende behandelingen en sluit aan bij de actuele richtlijnen voor artrosezorg.
Stap 1: Conservatieve behandeling – fysiotherapie en leefstijl
Doel
Verminderen van klachten en verbeteren van functioneren met niet-operatieve interventies.
Analyse en begeleiding
- Uitgebreide intake met aandacht voor:
- Klachtenpatroon en belastbaarheid
- Beweeglijkheid en stabiliteit van de enkel
- Loop- en bewegingspatronen
- Voorlichting over artrose:
- Wat artrose is en wat het niet is
- Het verschil tussen pijn en schade
- Het belang van bewegen binnen pijngrenzen
Oefentherapie
- Oefeningen gericht op:
- Verbeteren van mobiliteit binnen veilige grenzen
- Versterken van onderbeen- en voetspieren
- Verbeteren van stabiliteit, balans en coördinatie
- Geleidelijke opbouw van belasting:
- Afstemmen van activiteiten op herstel
- Leren omgaan met wisselende belastbaarheid
Leefstijl en gewicht
- Bespreken van de invloed van lichaamsgewicht op enkelbelasting
- Advies over:
- Beweegvormen met lage gewrichtsbelasting (zoals fietsen en zwemmen)
- Leefstijlinterventies indien passend
- Samenwerking met andere zorgverleners, zoals een diëtist, indien nodig
Schoeisel en hulpmiddelen
- Evaluatie van huidig schoeisel:
- Stabiliteit
- Demping
- Afwikkeling van de zool
- Advies over passend schoeisel bij enkelartrose
- Evaluatie van het gebruik van een heellift:
- Kan de afwikkeling vergemakkelijken
- Kan klachten verminderen bij beperkte enkelmobiliteit
- Indien nodig overleg met:
- Podotherapeut
- Orthopedisch schoenmaker
Stap 2: Opschalen bij onvoldoende effect
Doel
Optimaliseren van de behandeling wanneer klachten onvoldoende afnemen.
- Intensiveren of aanpassen van oefentherapie
- Herbeoordeling van belasting, schoeisel en hulpmiddelen
- Overleg met de huisarts of medisch specialist over aanvullende conservatieve opties, zoals medicatie of injectietherapie
Stap 3: Overweging van operatieve behandeling
Doel
Beoordelen van operatieve opties wanneer conservatieve behandeling onvoldoende effect heeft.
- Verwijzing naar de orthopedisch chirurg pas na een goed doorlopen conservatief traject
- Operatieve opties worden alleen overwogen bij:
- Aanhoudende pijn
- Ernstige functionele beperkingen
- Onvoldoende effect van niet-operatieve behandeling
Algemene overwegingen
- Artrose is een chronische aandoening, maar klachten zijn beïnvloedbaar
- Bewegen blijft essentieel, ook bij pijn
- Het behandeltraject wordt afgestemd op de individuele situatie en doelen van de patiënt
- Samenwerking binnen het Enkel Voet Netwerk zorgt voor deskundige afstemming en korte lijnen tussen zorgverleners
Gebruikte literatuur en bronnen
- Krause, F. G., & Brodsky, J. W. (2008). Rehabilitation of the foot and ankle.
- Hochberg, M. C., et al. (2012). Osteoarthritis management guidelines.
- van der Leeden, M., et al. (2017). Exercise therapy in osteoarthritis.
- Hunter, D. J., & Bierma-Zeinstra, S. (2019). Osteoarthritis.
- Bennell, K. L., et al. (2015). Exercise and footwear interventions in ankle osteoarthritis.