Behandelprotocol
Slijtage middenvoet
(Artrose middenvoet)**
Complex / verdiepend leesbaar
Introductie: artrose van de middenvoet
Artrose van de middenvoet betreft degeneratieve veranderingen van de gewrichten tussen de tarsale en metatarsale botten, met name het naviculocuneiforme, tarsometatarsale en intercuneiforme gewrichtscomplex. Deze gewrichten spelen een cruciale rol in stabiliteit, krachtoverdracht en afwikkeling van de voet.
Middenvoetartrose ontstaat vaak:
- posttraumatisch (bijvoorbeeld na Lisfranc-letsel);
- secundair aan standsafwijkingen (pes planovalgus, cavovarus);
- bij chronische overbelasting;
- als onderdeel van gegeneraliseerde artrose.
Belangrijke uitgangspunten:
- middenvoetartrose is primair een mechanisch-belastingsprobleem;
- pijn ontstaat door verminderde schokdemping en gewrichtsstijfheid;
- de behandeling is overwegend conservatief en functioneel.
Pathofysiologie
Bij artrose van de middenvoet treden op:
- progressief kraakbeenverlies;
- subchondrale sclerose;
- osteofytvorming;
- verminderde gewrichtsbeweeglijkheid.
Door de centrale ligging van de middenvoet leidt beperkte mobiliteit tot:
- verhoogde belasting op omliggende structuren;
- compensatie in enkel, achtervoet en voorvoet;
- pijn bij afwikkeling en langdurig staan.
Klinisch beeld
Klachten
- Pijn in de wreef of middenvoet
- Toename bij lopen en staan
- Stijfheid, vooral bij opstart
- Drukpijn dorsaal of plantair
- Vermoeidheidsgevoel in de voet
Functionele beperkingen
- Beperkte afwikkeling
- Verminderd looppatroon
- Moeite met oneffen ondergrond
- Sneller vermoeide voet bij dagelijkse belasting
Diagnostiek
Klinisch onderzoek
- Lokale drukpijn middenvoet
- Beperkte passieve en actieve beweeglijkheid
- Provocatie bij midfoot loading tests
- Observatie van voetstand en afwikkeling
Beeldvorming
- Röntgenonderzoek: standaard bij verdenking
- MRI of CT: bij onduidelijke klachten of operatieve overweging
Visie op behandeling
Artrose van de middenvoet is een structureel probleem met functionele gevolgen. De behandeling richt zich op:
- optimaliseren van belastbaarheid;
- verminderen van pijn;
- verbeteren van functie;
- voorkomen van verdere overbelasting.
Het Enkel Voet Netwerk hanteert een stepped-care benadering, waarbij conservatieve interventies altijd leidend zijn.
Stepped care: gefaseerde behandelstrategie
Stap 1: Conservatieve behandeling – stabiliteit en belastingreductie
Doelen
- Pijnreductie
- Verbeteren van stabiliteit
- Optimaliseren van dagelijkse belasting
Educatie
- Uitleg over degeneratief karakter
- Realistische verwachtingen
- Relatie tussen belasting en klachten
Schoeisel en hulpmiddelen
- Stijvere zolen
- Rocker-bottom profiel
- Eventueel steunzolen ter beperking van middenvoetbeweging
Oefentherapie
- Intrinsieke voetspieren
- Kuit- en onderbeenspieren
- Balans- en stabiliteitstraining
- Vermijden van eindstandige mobilisaties
Stap 2: Functionele opbouw
Doelen
- Verbeteren van loopefficiëntie
- Vergroten belastbaarheid
- Reduceren van compensaties
Interventies
- Progressieve krachttraining
- Functionele looptraining
- Optimaliseren van voet- en enkelketen
Stap 3: Opschalen en specialistische zorg
Indicaties:
- Persisterende pijn
- Beperking in dagelijks functioneren
- Onvoldoende effect van conservatief beleid
Mogelijke opties:
- Injectietherapie (diagnostisch / symptomatisch)
- Orthopedische beoordeling
- Chirurgische opties (bijvoorbeeld arthrodese) als laatste redmiddel
Leefstijl en zelfmanagement
- Gewichtsmanagement
- Aanpassen van belastende activiteiten
- Variatie in belasting
- Actieve rol van de patiënt in klachtenmanagement
Samenvatting
- Middenvoetartrose is primair een mechanisch probleem
- Conservatieve behandeling is de hoeksteen
- Stabiliteit en belastingsmanagement zijn cruciaal
- Oefentherapie ondersteunt functie, niet genezing
- Operatie is uitzonderlijk en pas bij falen van conservatief beleid