Behandelprotocol

Slijtage achtervoet

(Artrose voetwortel)

Complex / verdiepend leesbaar

Introductie: slijtage van de achtervoet

Artrose van de achtervoet betreft degeneratieve veranderingen van de gewrichten in de voetwortel, met name het subtalaire gewricht, het talonaviculaire gewricht en/of het calcaneocuboïde gewricht. Deze gewrichten zijn essentieel voor adaptatie aan ondergrond, schokabsorptie en rotatie tussen onderbeen en voet.

Artrose in dit gebied leidt tot pijn, stijfheid en functieverlies en heeft vaak grote invloed op het looppatroon en de belastbaarheid.

Belangrijke uitgangspunten binnen dit protocol:

• artrose is een structureel, progressief proces;
• pijn en functieverlies worden mede bepaald door belasting, niet alleen door beeldvorming;
• behandeling richt zich op functie, belastbaarheid en kwaliteit van leven, niet op herstel van kraakbeen.

Terminologie en begripsafbakening

Definitie

Artrose van de achtervoet: degeneratieve aandoening van één of meerdere voetwortelgewrichten, gekenmerkt door kraakbeenverlies, subchondrale botveranderingen en verminderde gewrichtsfunctie.

Betrokken gewrichten

• Subtalaire gewricht (talocalcaneair)
• Talonaviculair gewricht
• Calcaneocuboïde gewricht

Ontstaansmechanismen

• Primair degeneratief
• Posttraumatisch (na fractuur of ernstig enkeltrauma)
• Secundair aan standsafwijkingen (bijv. pes planovalgus)
• Secundair aan tarsale coalitie of instabiliteit

Anatomie en biomechanische consequenties

De achtervoet fungeert als:

• adaptatiemechanisme bij lopen op ongelijk terrein;
• schakel tussen onderbeenrotatie en voetafwikkeling.

Gevolgen van artrose

• Verminderde of afwezige subtalaire beweging.
• Verminderde schokabsorptie.
• Toename van rotatie- en schuifkrachten in:

• enkelgewricht,
• midvoet,
• knie en onderrug.

Compensatiepatronen

• Verhoogde eversie of inversie elders in de voet.
• Verkorte paslengte.
• Toename van energieverbruik bij lopen.

Klinisch beeld

Klachten

• Diepe, zeurende pijn in de achtervoet.
• Stijfheid, vooral bij opstarten.
• Pijn bij lopen op oneffen ondergrond.
• Snelle vermoeidheid.
• Beperkingen bij traplopen en langere afstanden.

Presentatie

• Klachten nemen toe bij belasting.
• Vaak afname van pijn in rust.
• Beweeglijkheid neemt geleidelijk af.

Diagnostiek

Klinisch onderzoek

• Beperkte subtalaire en midtarsale beweging.
• Pijn bij eindstanden.
• Veranderd looppatroon.
• Drukpijn rond de voetwortel.

Beeldvorming

• Röntgenonderzoek: eerste keuze (gewrichtsspleetversmalling, osteofyten).
• CT-scan: bij complexe of gecombineerde artrose.
• MRI: bij verdenking op actieve ontstekingscomponent of weke-delenproblematiek.

Beeldvorming ondersteunt de diagnose, maar is niet leidend voor behandelkeuze.

Visie op behandeling

Artrose van de achtervoet is niet te genezen, maar wel beïnvloedbaar in termen van klachten en functioneren. De behandeling richt zich op:

• optimaliseren van belastbaarheid;
• reduceren van pijn;
• verbeteren van loopefficiëntie;
• voorkomen van overbelasting van andere gewrichten.

Stepped care: gefaseerde behandelstrategie

Stap 1: Conservatieve behandeling

Doel

• Klachten verminderen.
• Dagelijks functioneren verbeteren.

Interventies

• Educatie over artrose en belastbaarheid.
• Belastingsmanagement.
• Schoenadvies (demping, afwikkelhulpmiddelen).
• Eventueel steunzolen of rockerzolen.

Oefentherapie

• Krachttraining onderbeen en voet.
• Verbeteren van proximale stabiliteit.
• Mobiliteit binnen pijngrens (geen agressieve mobilisaties).

Stap 2: Opschalen bij aanhoudende klachten

Indicaties

• Persisterende pijn ondanks adequaat beleid.
• Beperkingen in werk of mobiliteit.

Acties

• Overleg met huisarts of specialist.
• Optimaliseren hulpmiddelen.
• Overwegen injectietherapie (medicamenteus).

Stap 3: Operatieve behandeling

Indicaties

• Ernstige pijn.
• Functiebeperking.
• Uitputting van conservatieve opties.

Mogelijkheden

• Artrodese (vergroeien van het gewricht).
• Soms gecombineerde correctieve ingrepen.

Algemene overwegingen

• Artrose is meer dan alleen “slijtage”.
• Beeldvorming en pijn correleren beperkt.
• Goed schoeisel en begeleiding zijn cruciaal.
• Interdisciplinaire samenwerking verhoogt kwaliteit van zorg.

Gebruikte literatuur en bronnen

• van Dijk et al. – Foot and ankle osteoarthritis
• Saltzman et al. – Hindfoot arthritis
• Bijlsma et al. – Osteoarthritis management
• BOA/NOV richtlijnen voet- en enkelartrose